Tết Âm lịch Hàn Quốc Seollal – Hành trình giữ gìn bản sắc văn hóa
Ngày nay, nhắc đến Hàn Quốc, người ta không chỉ biết đến một cường quốc kinh tế với những đô thị hiện đại, mà còn là một quốc gia gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống vô cùng sâu sắc. Một minh chứng rõ nét nhất chính là Tết Nguyên đán Seollal, kỳ nghỉ lễ quan trọng bậc nhất trong năm của người Hàn. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, để có được sự công nhận chính thức cho "cái Tết cũ" này như ngày hôm nay, người dân Hàn Quốc đã phải trải qua một cuộc đấu tranh âm thầm nhưng kiên cường kéo dài gần một thế kỷ.
Quá khứ bị lãng quên: Khi Tết cổ truyền bị coi là "hủ tục"
Câu chuyện về sự đứt đoạn của Seollal bắt đầu từ cuối thế kỷ 19. Năm 1896, vua Gojong của triều đại Joseon ban hành sắc lệnh áp dụng lịch Gregorian (Dương lịch) và chọn ngày 1/1 là ngày đầu năm mới. Quyết định này nằm trong nỗ lực đưa đất nước thoát khỏi ảnh hưởng cũ và hội nhập với các tiêu chuẩn phương Tây.
Sự đứt gãy càng trở nên sâu sắc hơn dưới ách đô hộ của Nhật Bản (19101945). Chính quyền thực dân đã thực hiện chính sách đồng hóa văn hóa một cách triệt để, nhằm xóa bỏ bản sắc dân tộc Triều Tiên. Các nghi lễ thờ cúng tổ tiên, tục làm bánh gạo, nấu rượu truyền thống trong dịp Tết Âm lịch đều bị cấm đoán.
Sau khi giải phóng năm 1945, tưởng chừng Seollal sẽ được khôi phục, nhưng những nhà lãnh đạo đầu tiên của Hàn Quốc lại tiếp tục coi thường ngày lễ này. Tổng thống Syngman Rhee, với tư tưởng sùng đạo và cổ xúy hiện đại hóa cực đoan, thậm chí còn coi Tết Âm lịch là "sự sỉ nhục của một quốc gia văn minh". Chính phủ khi đó đã ra lệnh đóng cửa các cơ sở kinh doanh thực phẩm vào những ngày giáp Tết Âm để ngăn người dân sắm lễ cúng bái.
Đến thời kỳ Tổng thống Park Chung Hee (thập niên 19601970), cuộc chiến với Seollal chuyển sang một mặt trận mới: kinh tế. Với tham vọng đưa Hàn Quốc trở thành "con rồng châu Á", chính quyền cho rằng những kỳ nghỉ lễ kéo dài dành cho việc thăm quê và cúng bái là sự lãng phí thời gian vàng bạc, cản trở năng suất lao động.
Các biện pháp kỷ luật được áp dụng một cách cứng rắn:
Giảm các chuyến tàu xe về quê vào dịp Tết Âm lịch.
Phạt tiền các doanh nghiệp cho nhân viên nghỉ làm vào ngày này.
Yêu cầu nhà trường xử lý kỷ luật học sinh vắng mặt.
Các bài xã luận trên báo chí liên tục kêu gọi người dân từ bỏ "tập tục lạc hậu của xã hội nông nghiệp" để sống theo lối sống "hiện đại, lý tính" của các quốc gia tiên tiến.
Sức sống mãnh liệt của truyền thống trong tâm thức người dân
Dù bị chính quyền gây sức ép nặng nề trong suốt gần một thế kỷ, Seollal chưa bao giờ thực sự biến mất trong đời sống tinh thần của người Hàn Quốc. Một cuộc khảo sát vào năm 1985 cho thấy một sự thật đáng kinh ngạc: hơn 80% người dân vẫn ăn Tết theo lịch âm, bất chấp mọi lệnh cấm.
Người dân vẫn âm thầm duy trì các nghi thức thiêng liêng:
Charye: Nghi lễ cúng tổ tiên vào sáng sớm mùng 1 Tết.
Sebae: Nghi thức con cháu cúi lạy người lớn tuổi để tỏ lòng hiếu kính và chúc thọ.
Tất cả những điều này thường phải diễn ra một cách chóng vánh, tranh thủ vào những giờ nghỉ ngơi hiếm hoi trước khi tiếp tục công việc.
Sự kiên trì bền bỉ của người dân, cùng với sự phát triển kinh tế và sự mở rộng của tầng lớp trung lưu, đã tạo ra một bước ngoặt lớn. Những lý do về "tiết kiệm kinh tế" để ngăn cấm Seollal ngày càng trở nên thiếu sức thuyết phục. Việc đàn áp một ngày lễ truyền thống lúc này đã trở thành một ngòi nổ gây phẫn nộ trong xã hội.
Chiến thắng của bản sắc: Seollal chính thức trở lại
Dưới áp lực to lớn từ dư luận, năm 1985, chính quyền của Tổng thống Chun Doo Hwan buộc phải nhượng bộ. Họ đặt tên cho ngày Tết Âm lịch là "Ngày văn hóa dân gian" và cho phép người dân nghỉ một ngày.
Đỉnh cao của hành trình đấu tranh này diễn ra vào tháng 2 năm 1989, 93 năm sau khi Seollal chính thức bị gạt ra khỏi đời sống văn hóa chính thống. Chính phủ Hàn Quốc đã chính thức công nhận Tết Nguyên đán là kỳ nghỉ lễ quốc gia kéo dài ba ngày.
Sự kiện này không chỉ đơn thuần là việc khôi phục một ngày nghỉ lễ. Nó đánh dấu sự trở lại đầy uy lực của những giá trị cốt lõi trong tâm thức người Hàn: lòng hiếu thảo với tổ tiên, sự gắn kết gia đình và niềm tự hào về nguồn cội. Nó là chiến thắng của văn hóa bản địa trước những áp lực của chính trị và tham vọng hiện đại hóa bằng mọi giá.
Ngày nay, Seollal là dịp để hàng chục triệu người Hàn Quốc trở về quê hương sum họp cùng gia đình. Họ cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ cúng tổ tiên, cùng nhau thực hiện nghi thức sebae và thưởng thức những món ăn truyền thống như tteokguk (canh bánh gạo). Khoảnh khắc thiêng liêng nhất có lẽ là lễ đón năm mới tại lầu chuông Bosingak ở thủ đô Seoul, nơi tiếng chuông vang lên báo hiệu một năm mới an lành, kết nối quá khứ với hiện tại.
Hành trình 100 năm khôi phục Tết Seollal là một câu chuyện cảm động về sức sống mãnh liệt của văn hóa truyền thống. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, dù cho xã hội có phát triển đến đâu, những giá trị tinh thần cội nguồn vẫn luôn là một phần không thể tách rời trong tâm hồn mỗi dân tộc.